تبلیغات
دختری از سرزمین پارس - فهرست سکه های دوره ی هخامنشیان

در سال 546 پ.م کوروش بنیانگذار هخامنشی کشور لیدی را تسخیر نمود و اکثر مناطق یونانى نشین را زیر سلطة خود در آورد ، بجز کشور لیدى به نواحى تصرف شده که در آنها ضرب سکه رایج بود اجازه داد که مثل قبل به ضرب سکه هاى محلى ادامه دهند و تنها ضرب سکه هاى سلطنتی کرزوس را متوقف نمود. کوروش هخامنشی با اینکه متوجه لزوم سکه و تأسیس ضرابخانه شده بود ولى مرگ به او این فرصت را نداد. لذا داریوش هخامنشی (522-486 پ .م ) نخستین کسی بود که در ایران بضرب سکه اقدام نمود. وى سکه هاى طلا و نقره بنام هاى (دریک Daric و شکل یا سیگلوی Siglos) به ترتیب به وزن 8.4 گرم و 5.6 گرم ضرب نمود. بر روى سکه تصویر شاه هخامنشی به شکل کماندار پارسی دیده می شود که به علامت نیایش خداى بزرگ اهورمزدا ، زانوزده و کمانى را در حال کشیدن زه و در دست دیگر نیزه اى دارد. در پشت سکه نیز چند فرورفتگی مشاهده می شود . همچنین سکه اى از داریوش سوم بدست آمده است که بجاى نیزه خنجرى را بدست گرفته است . سکه هاى نخستین هخامنشی بنام سکه هاى شاهی معروف بوده است. قدرت مالى هخامنشیان بسیار زیاد بوده بطوری که مزد هر سرباز خازجی که براى ارتش ایران کار میکرده است یک سکه طلا "دریک" در ماه بوده است. در سراسر ایران هخامنشی ضرابخانه هاى سلطتنى بنابر آنچه که احتیاج بود سکه ضرب می کردند ولى در مواقع لزوم بروز جنگ فرمانروایان یا ساتراپ هاى محلى که اطراف پادشاه مامور تشکیل و تدارک سازوبرگ و جنگ افزار بودند سهم بیشتری براى ضرب سکه از خزانه سلطتنی دریافت می کردند از ساتراپ هاى هخامنشی که در تاریخ ایران نام آنها برده شده است مانند داتام- پاره و فرناباد که مدتها فرمانروایى کیلیکیه و سوریه و بابل را داشتند سکه هاى با ارزشى در مجموعه موزه ملى موجود می باشد.

از انواع دیگر سکه هاى هخامنشی سکه هاى پادشاهان و ساتراپ های تابع مانند شاهان قبرس و فینیقیه و امرای کاری ، لیسى، آراد می باشند که مدتها زیر نظر دولت هخامنشی در آمدند و استقلال داخلی پیدا کرده و سکه ضرب نمودند. از سکه هاى بسیار جالب سکه هاى صیدا را میتوان نام برد. در یک طرف این سکه نقره نقش کشتی جنگی و در طرف دیگر نقش اردشیر سوم هخامنشی را سوار بر گردونه اى بسیار زیبا میبینیم (358-326 پ .م ) . بر سکه نقره دیگرى نقش اردشیر دوم کمان بدست ایستاده و در پشت سکه نقش کشتى جنگی با بادبان نقر شده است (744-358 پ .م )که با مشاهده این سکه میتوان به تاریخ دریانوردی ایران در دوره هخامنشی و وضع کشتی هاى جنگی و اهمیت آنها پی برد.

در میان پادشاهان باستانی كمتر فرمانروایی را می یابیم كه مانند داریوش به این خوبی دریافته باشد كه كامیابی یك ملت باید بر بنیاد اقتصادی سالم گذاشته شود . داریوش می دانست كه ابتدا باید یك دستگاه منظم از وزن ها و اندازه ها داشته باشد . یك نمونه رسمی از این اندازه ها ارش شاه است كه مانند خط كشی از سنگ آهن سیاه با اندازة 118 اینچ است و نام و عنوان داریوش روی آن اصل اعتبار آن را نشان می دهد . بعضی تصور كرده اند كه داریوش اولین كسی است كه نخستین سكه ها را در ایران رواج داد . داریوش بی آنكه سكه های سابق را از رواج اندازد ، پولی به اسم دریک در ایران رواج داد . این سكه طلا از سكه طلای كرزوس كه در لیدی زده می شد سنگین تر بود . مقارن با این سكه طلا پولی از نقره زدند كه به شكل یا سیكل معروف است . وزن سكه های نقره 10/5 بود ، بنابراین می توان استنباط كرد كه نسبت نقره به طلا در آن زمان یك به سیزده و ثلث بوده است . مسكوكات ذكر شده در ایران و ممالک تابعه رواج داشت و مالیات ها و حقوق ساخلوها و غیره با این سكه ها پرداخت می شد . ولی باید در نظر داشت كه دریك را كم سكه می زدند و در مجموع سکه ها در خزانه های ایران بیشتر از شمش بود . به همین جهت عده دریک هایی كه تا زمان ما باقی مانده است كم است . ظاهراً ساتراپها مجاز بودند سكه نقره كم ارزش و مس بزنند ، این نوع سكه ها غالباً در آسیای صغیر و فینیقیه زده می شد . ولی در سكه های مزبور در خارج از ایالت آنها حكم جنس را داشت . سكه طلا فقط همان دریک بودند كه فقط شاه می توانست ضرب كند ، روی سكه های هخامنشی تاریخ نیست اما از صورت شاهان می توان تاریخ آنها را تقریباً معین كرد . حدس می زنند كه نخستین سكه داریوش در سال 516 ق.م زده شده است . بر یک طرف دریک ها صورت تیراندازی از پارس است كه یک زانو را به زمین زده و زه كمان را می كشد . دو دریكی و نیم دریكی خیلی كم به دست آمده است .

داریوش نسبت به سكه ها و بدون غش بودن آنها بسیار حساس بود ، چنانچه هرودت می گوید : یكی از عواملی كه آریانه حاكم مصررا اعدام كرد این بود كه سكه ای از نقره زد كه كامل العیار بود ، اگر چه ولات حق زدن سكة نقره را داشتند ولی كامل العیار بودن سكه ها داریوش را خوش نیامد. داریوش علاقه داشت كه عیار پول طلا دریک و پول نقره شیكل همیشه یک اندازه باشد و هیچ نقطه ای از امپراطوری ایران در پول طلا و نقره بیش از میزان مقرر غش نمی زدند . به همین جهت پول ایران مرغوب ترین پول دنیای قدیم بود و مورد اعتماد تقریباً تمام كشورهای دنیای قدیم بود . حتی اگر داریوش متوجه می شد كه ضرابخانه ها كه زیر نظر ساتراپها كار می كردند بیش از اندازه در سكه ها غش زده اند ، به شدت برخورد می كرد ، نمونه آن والی باختر بود كه به شدت مورد مجازات قرار گرفت .

 در بین سكه های هخامنشی ، به سكه هایی بر می خوریم كه از لحاظ هنری ممتازند ، در یک روی سكه ها شاه سوار بر اسب و بر روی دیگر نقش كشتی نقر شده است . پس از داریوش بزرگ بعضی از ممانک و ساتراپها ، البته به ندرت اجازه یافتند كه جداگانه سكه ضرب كنند ، روی سكه به خط و زبان آن منطقه ای بود كه سكه را در آنجا ضرب می كردند . اما بیشتر به خط آرامی بود . زیرا خط میخی مخصوص كتیبه ها بود و برروی سكه به كار نمی رفت . در این دوره تهیه و به كار اندازی سكه در معاملات نه تنها در امور بازرگانی داخلی و خارجی تسهیلاتی فراهم كرد . بلكه به توسعه بانكها كه به تدریج رونق می گرفتند نیز كمك مؤثری كرد . در اواخر عهد هخامنشی دو دریكی نیز ضرب می شد. همواره بر اثر ورود مسكوكات ، تجارت داخلی شاید سریعتر از تجارت خارجی توسعه می یافت . همچنین سكه ، فعالیت بانک ها را توسعه داد . شاهنشاهی هخامنشی برای بانک ها امكاناتی بوجود آورد كه تا آن زمان سابقه نداشت . در زمان هخامنشیان بانک های خصوصی تأسیس شد . شاهان هخامنشی خراج را به شكل جالبی انبار می كردند . آنها طلا یا نقره را ذوب می كردند و درون كوزه ای می ریختند . وقتی كه كوزه پر می شد ، آن را انبار می كردند و هنگام نیاز آن قدر كه لازم بود از كوزه ها را می شكستند و سكه ضرب می كردند . هنگامی كه اسكندر شوش را تصرف كرد ، با مقدار زیادی شمش خام روبرو شد كه خام نگهداری می شد . درباره خراج در زمان كوروش و كمبوجیه هیچگونه ضرورت وجود پول را ایجاد نمی كرده است چون اقوام خراج خود را به صورت فلزات گرانبها پرداخت می كردند . با وجود این سكه های طلایی لیدی بوسیله هخامنشیان مورد استفاده قرار می گرفتند . البته این امكان هم وجود دارد كه كروزئیدهای نقره منحصراً در زمان تسخیر سارد بوسیلة كوروش ضرب و رایج شده و به این ترتیب عملاً نقش پول پادشاهی را بازی كرده باشند .




    طبقه بندی: سکه های دوره ی هخامنشیان، 

    تاریخ : سه شنبه 26 اسفند 1393 | 02:04 ب.ظ | نویسنده : دختری از سرزمین پارس ..... | نظرات
    .: Weblog Themes By SlideTheme :.
    

  • نی تالک